Duiken met witte haaien

De zes meter lange roofvis die één druppel bloed in maar liefst 90 liter water kan ruiken is natuurlijk de enige echte witte haai! Het prachtig grote dier behoort tot de Lamniformes (Makreelhaaien) en is de enige overgebleven soort van het geslacht Carcharodon. De alleseter, de verslinder, het monster van de oceanen. Maar wacht…is dat wel zo?

Het is geen verrassing dat Hollywood smult van de witte haai met bloedstollende films als 47 meters down, The Shallows en natuurlijk één van de bekendste kaskrakers van Steven Spielberg: Jaws, met de wereldberoemde, angstaanjagende soundtrack gecomponeerd en uitgevoerd door componist John Williams. De haai wordt neergezet als verslindmachine dat niets overlaat van zijn mensenprooien. Langzaam sluipend, afwachtend en dan in één keer valt hij aan. Rijen vlijmscherpe, spierwitte tanden zo groot als keukenmessen steken af tegen het roodgekleurde water van het bloed van zijn mensenslachtoffers. De witte haai werd in één klap enorm gevreesd, maar vooral heel onbegrepen.

In 2015 werd de term “Jaws-effect” door Amerikaans politicoloog Christopher Neff in het leven geroepen. De basisprincipes van dit effect zijn 1. De overtuiging dat haaien mensen opzettelijk bijten, 2. Dat ontmoetingen tussen haaien en mensen altijd dodelijk zijn, en 3. Dat haaien gedood moeten worden om toekomstige aanvallen te voorkomen. De media heeft de toon gezet, maar niets blijkt minder waar.

is de witte haai gevaarlijk?

Ondanks de 6 rijen en 300 gekartelde tanden, zijn spitse neus, schuurpapierachtige huid en zijn krachtige aanvalstechnieken is de mensenhaai helemaal niet geïnteresseerd in mensen als zijn prooi. Per jaar worden gemiddeld 100 mensen aangevallen door haaien, waarvan zo’n 20 met dodelijke afloop. De meeste van deze aanvallen komen door de witte-, de tijger- en de stierhaai.

Onderzoek heeft aangetoond dat nieuwsgierigheid en vergissing als rede van de aanval een grote rol spelen. Zo zijn de meeste gevallen van witte haai aanvallen op de mens een eenmalige bijt waarna ze weer loslaten en wegzwemmen. Ondanks dat blijft het een treffend aantal, maar naast de jaarlijkse dodelijk ongelukken met bijvoorbeeld krokodillen (1000), slangen (100.000) of zelfs schorpioenen (3,250) is het aantal in perspectief gezien toch aanzienlijk minder. Er wordt omtrent haaienbeten voornamelijk gesuggereerd dat haaien mensen aanvallen omdat ze zich vergissen, nieuwsgierig zijn/onderzoeken, zichzelf verdedigen of uitgelokt worden. Dit neemt uiteraard niet weg dat voorzichtigheid ten alle tijden geboden is.

de bedreiging van de witte haai

De witte haai heeft de IUCN-status kwetsbaar, dit houdt in dat ze op het randje van bedreigd bungelen. Ondanks de beschermde status van het dier in wateren rond Australië, Zuid-Afrika, Malta, Namibië, Israël en de Verenigde Staten schiet de handhaving in veel gebieden tekort en worden de haaien alsnog te vaak slachtoffer van overmatige visserij praktijken. Er worden per jaar zo’n 100 miljoen haaien wereldwijd onder meer gedood voor hun vinnen, leverolie en hun vlees. Ook zijn ze vaak bijvangst. Dit alles zorgt ervoor dat haaienpopulaties ernstig afnemen.

Haaien staan aan de top van de oceanische voedselketen. Zo zorgen ze ervoor dat vissoorten niet overbevolkt raken waardoor er voor ieder zeeleven dus voldoende ruimte en voedsel overblijft en eten ze de zwakke en zieke vissen waardoor bacteriën en parasieten zich niet uitbreiden en voor meer ziektes zorgen. Zo houden ze het ecosysteem in stand. Naast de mens heeft de witte haai nog een andere bedreiging, namelijk het grotere en zwaardere, zwart witte roofdier, de orka. Ook de orka jaagt op de levers van haaien en dat gevecht wordt niet altijd door de haai gewonnen.

duiken met witte haaien

Duiken met haaien in het algemeen is een fantastische ervaring vol adrenaline en spanning, laat staan met de allergrootste. Er zijn drie mogelijkheden om deze dieren onderwater te zien.

1. Kooiduiken. Veel duiken die bijvoorbeeld met de mensenhaai worden aangeboden zijn kooiduiken. Niet de dieren, maar wij, de mens zit in een grote kooiconstructie te wachten totdat het prachtige dier nadert vanuit de verte. De massieve haaien zwemmen maar op een paar meter afstand langs de kooi. Vaak worden ze met een geurspoor richting de kooi gelokt. De kooien hebben verschillende diepten, dit verschilt ook per locatie en met welk bedrijf je op pad gaat. Zo kan de kooi aan het wateroppervlak blijven, maar ze kunnen ook zakken naar een diepte van tussen de 10 en 30 meter.

2. ‘Baited’ haaien duiken. Dit houdt in dat de haaien met lokaas worden gelokt. Dit trekt dan verschillende soorten haaien aan waardoor jij ze kan bewonderen.

3. Natuurlijk ontmoetingen. De echte bad-ass gaat zonder kooi het water in! Bewonder de wonderbaarlijke wezens van dichtbij in hun natuurlijk omgeving zonder ‘bescherming’ en zonder aas. Zo zie je de dieren in hun puurste habitat. Er zijn echter niet veel plekken waar/bedrijven met wie je dat kan doen.

Er zijn veel meningsverschillen over baited- en kooiduiken. Zo zijn de tegenargumenten van kooiduiken gebaseerd op; de lichamelijke schade die de kooi de haaien soms aanbrengt, dat de haai zijn natuurlijke instinct van schuwheid richting de mens over tijd laat vallen en de mens zo als voedselleverancier kan gaan beschouwen, het natuurlijke gedrag dat kan veranderen en de ecologische gevolgen daarvan, concurrentie tussen soorten wat zorgt voor een oneerlijke verdeling tussen de grote en kleine haaien. Zo zijn er al meerdere studies gedaan naar het voedingsgedrag, de diepteverschillen en habitatgebruik van haaien in relatie tot toerisme. Hieruit zijn niet genoeg doorslaggevende bewijzen gekomen dat aantoont dat toerisme een significante invloed heeft op hun gezondheid en gedrag op de lange termijn. Er worden nog altijd meerdere onderzoeken hiernaar gedaan.

De voorargumenten zijn: dat niet de dieren, maar de mens, in de kooien zitten, de haaien zijn vrij. Dit kan als educatief doeleinde de mythe van de monsterlijke mensetende vis ontmantelen. Zo nemen de meeste toeristische bedrijven die kooiduiken aanbieden ook onderwijs in hun trips op door middel van mariene biologen aan boord in te huren die de gasten interessante feiten en weetjes meegeven over deze verkeerd begrepen dieren. Een ander voorargument zijn de lokale economische voordelen dat het behoud van de haaien bevordert.

Waar kan je de witte haai tegenkomen?

Witte haaien zijn in de meeste oceanen te vinden, zelfs in de Middellandse Zee, maar om echt met ze te kunnen duiken, of ze van dichtbij te kunnen zien, daar zijn maar weinig plekken voor. De hotspots zijn:

• Guadeloupe, Mexico. Geschat wordt dat er hier jaarlijks zo’n 270 witte haaien het eiland bezoeken. Hier vinden voornamelijk kooiduiken plaats voor duikers en niet duikers. De beste periode is van augustus tot oktober.
• Gansbaai, Zuid-Afrika. Gansbaai staat ook wel bekend als de witte-haaien-hoofdstad van de wereld. Ook hier worden kooiduiken aangeboden middels onvergetelijke dagtrips.
• Port Lincoln, Australië. Hier zijn delen van de bovengenoemde film Jaws zelfs gefilmd, destijds natuurlijk wel met een echte neppe. Vanuit deze stad worden meerdere excursies aangeboden om met de witte haai te duiken. Hier vinden ook kooiduiken plaats, maar worden de kooien vaak lager gehangen (op zo’n 30 meter) waar de haaien rustiger en natuurlijker bewegen. Dit geeft een puurder beeld van hoe de haaien werkelijk zijn.

Wat moet je weten?

• Het belangrijkste is dat je de haaien en hun leefomgeving te alle tijden met respect behandeld. Laat geen afval slingeren.
• Bekijk van te voren waar en met wie je de wonderschone haaienwereld wilt gaan trotseren. Zo is het verstandig een toeristenbedrijf te kiezen die de haaien met respect en uiteraard vriendelijk behandeld. Kijk bijvoorbeeld naar de beoordelingen online en houdt ook in de gaten of ze het behoud van de haaien en het onderwijs meenemen in hun aanprijzing van de tour. Vermijd bedrijven die met de haaien ‘spelen’ en de witte haai benoemen als menseneter.
• Neem je camera mee! Het zal je toch niet overkomen dat je jouw camera vergeet op wat misschien wel je meest indrukwekkende duik ooit wordt.
• Informeer je vrienden, familie en vreemden over de waarheid van de mensenhaai. Kijk bijvoorbeeld realistische documentaires als Saving Jaws , Sharkwater, This is your ocean, Rise of the great white shark en de Youtube film Shark Dive van Andy Brandy Casagrande IV.
• Geniet van de bijzondere ontmoeting met deze bijzondere beesten. Dit maak je niet vaak, of misschien zelfs nooit, meer mee.

Wil je nou nog meer te weten komen over haaien en hun leefomgeving? Neem dan vooral een kijkje bij een van onze andere blogs! Hier vertellen we je graag meer over fantastische duikbestemmingen, duikstekken die je écht moet bezoeken, speciale bucketlist-tips en nog veel meer!